ایران، تهران، بزرگراه جلال آل احمد، پلاک 91، طبقه 4، واحد7

حمل کالای خطرناک

حمل کالای خطرناک

آنچه در این مقاله می خوانید :

حمل کالای خطرناک یکی از تخصصی‌ترین شاخه‌های صنعت حمل‌ونقل است؛ بخشی که کوچک‌ترین خطا در آن می‌تواند خسارت‌های گسترده مالی، محیط‌زیستی یا حتی جانی ایجاد کند. بسیاری از مواد شیمیایی، تجهیزات الکترونیکی، گازهای فشرده، رنگ‌ها، رزین‌ها یا حتی برخی کالاهای مصرفی روزمره، در دسته کالای خطرناک قرار می‌گیرند و برای جابه‌جایی آن‌ها باید مقررات بین‌المللی دقیقی رعایت گردد.

اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم هر نوع حمل، چه هوایی، چه دریایی یا زمینی، قوانین و استانداردهای خاص خود را دارد و صادرکنندگان یا واردکنندگان تنها زمانی می‌توانند بدون ریسک بار خود را ارسال کنند که این اصول را به‌طور کامل درک کرده باشند. به همین دلیل، آشنایی با تعریف کالای خطرناک، شیوه طبقه‌بندی آن و استانداردهایی که در سطح جهانی توسط سازمان‌هایی مانند ICAO، IATA و IMO تعیین شده‌اند، برای هر فعال حوزه تجارت بین‌الملل ضروری است.

حمل کالای خطرناک چیست؟

کالای خطرناک به هر نوع ماده، محصول یا تجهیزی گفته می‌شود که به دلیل ماهیت فیزیکی یا شیمیایی خود، هنگام حمل‌ونقل می‌تواند خطری برای انسان، حیوان، محیط‌زیست یا وسایل حمل ایجاد کند. این کالاها ممکن است قابل اشتعال باشند، بخارات سمی تولید کنند، خاصیت خورندگی داشته و یا در تماس با رطوبت، گرما یا فشار واکنش شدید نشان دهند.

در صنعت حمل‌ونقل جهانی، تعریف و کنترل این کالاها کاملاً استانداردسازی شده است. سازمان‌های بین‌المللی مانند:

  • IATA برای حمل هوایی
  • IMO (IMDG Code) برای حمل دریایی
  • ADR برای حمل زمینی اروپا

چارچوبی ایجاد کرده‌اند که شرکت‌ها و صاحبان کالا موظف به رعایت آن هستند. این استانداردها مشخص می‌کنند هر کالا چگونه بسته‌بندی، لیبل‌گذاری، اظهار و حمل شود تا ریسک آن به حداقل برسد.

یکی از تفاوت‌های مهم کالای خطرناک با سایر کالاها این است که عدم اعلام صحیح ماهیت کالا، نه تنها موجب جریمه یا ضبط بار می‌شود، بلکه می‌تواند مسیر حمل را متوقف کرده و خسارت سنگینی ایجاد کند. به همین دلیل بررسی دقیق MSDS، تعیین کلاس کالا و انتخاب نوع حمل مناسب از نخستین گام‌های ضروری محسوب می‌شود.

دسته‌بندی کالای خطرناک (بر اساس کلاس‌های 9 گانه بین‌المللی)

تمام کالاهای خطرناک در جهان بر اساس قوانین سازمان ملل در 9 کلاس اصلی قرار می‌گیرند. این طبقه‌بندی به شرکت‌های حمل، گمرک‌ها و سازمان‌های بازرسی کمک می‌کند تا با شناخت ماهیت مواد، از روش‌های صحیح بسته‌بندی و حمل استفاده کنند.

دسته بندی‌های کالای خطرناک

برای درک بهتر و سریع‌تر، ابتدا یک جدول به‌ صورت خلاصه از کلاس‌ها ارائه می‌گردد و سپس تمامی موارد به‌صورت جامع و کاربردی مورد بررسی قرار خواهد گرفت:

کلاس

عنوان

نمونه کالا

1

مواد منفجره

فشفشه، مواد آتش‌بازی

2

گازها

کپسول‌های گاز تحت فشار

3

مایعات قابل اشتعال

تینر، الکل، رنگ

4

جامدات قابل اشتعال

فسفر، منیزیم

5

مواد اکسیدکننده

نیترات‌ها، پراکسیدها

6

مواد سمی و عفونی

سموم، نمونه‌های آزمایشگاهی

7

مواد رادیواکتیو

تجهیزات پزشکی خاص

8

مواد خورنده

اسیدها و بازهای صنعتی

9

سایر مواد خطرناک

باتری لیتیومی، یخ خشک

کلاس 1: مواد منفجره

این دسته شامل موادی است که در صورت ضربه، اصطکاک یا تماس با گرما می‌توانند انفجار ایجاد کنند. به همین دلیل حمل آن‌ها نیازمند بسته‌بندی تقویت‌شده، مجوزهای ویژه و مسیرهای حمل کنترل‌شده است.

نمونه‌ها: مواد آتش‌بازی، چاشنی‌ها، برخی مواد آزمایشگاهی با واکنش سریع.

کلاس 2: گازها

گازهای فشرده، مایع‌شده یا محلول در فشار بالا در این گروه قرار می‌گیرند. این مواد ممکن است اشتعال‌پذیر، سمی یا بی‌اثر باشند اما در هر حالت به‌دلیل فشار داخلی، ریسک انفجار یا نشت در آن‌ها بالا خواهد بود.

نمونه‌های رایج در واردات و صادرات ایران:

  • کپسول CO2
  • گازهای یخچالی
  • گاز آستیلن
  • اسپری‌های تحت فشار

برای حمل این دسته، نوع سیلندر، شیر ایمنی و شرایط دما باید کاملاً مطابق استاندارد باشد.

کلاس 3: مایعات قابل اشتعال

مایعات قابل اشتعال یکی از پرتکرارترین گروه‌ها در حمل‌ونقل بین‌المللی هستند. این مواد در دمای نسبتاً پایین بخار تولید کرده و در تماس با یک منبع حرارتی مثل شعله یا حتی جرقه کوچک، می‌توانند باعث آتش‌سوزی شوند.

در حمل این دسته، دو عامل بسیار اهمیت دارد:

  1. نقطه اشتعال ماده
  2. نوع ظرف یا بشکه برای بسته‌بندی

نمونه‌های رایج:

  • تینر و رقیق‌کننده‌ها
  • انواع رنگ‌ها و رزین‌ها
  • الکل صنعتی و آزمایشگاهی
  • برخی مواد شوینده با پایه الکلی

برای انتقال این مواد، معمولاً از ظروف فلزی استاندارد UN و نگهداری دور از منابع گرما استفاده می‌شود.

کلاس 4: جامدات قابل اشتعال

جامداتی که در اثر اصطکاک، گرما، تماس با رطوبت یا واکنش با هوا دچار اشتعال می‌شوند، در این کلاس قرار می‌گیرند. این گروه نسبت به مایعات اشتعال‌پذیر پیچیدگی‌های خاصی دارد، زیرا واکنش آنها گاهی غیرقابل پیش‌بینی است.

سه زیرگروه اصلی برای این کلاس تعریف شده است:

  1. جامدات قابل اشتعال
  2. مواد خوداحتراق
  3. مواد تولیدکننده گاز قابل اشتعال در اثر تماس با آب

نمونه‌ها:

  • گوگرد
  • فسفر سفید
  • پودر فلزاتی مانند منیزیم یا آلومینیوم
  • مواد شیمیایی پودری واکنش‌پذیر با رطوبت

برای حمل این گروه لازم است محیط خشک، تهویه مناسب و ظروف کاملاً ایمن فراهم باشد.

کلاس 5: مواد اکسیدکننده و پراکسیدهای آلی

این دسته از مواد به‌خودی‌خود شعله‌ور نمی‌شوند، اما می‌توانند فرایند سوختن سایر مواد را تسریع کنند. همین ویژگی باعث شده حمل آن‌ها نیازمند کنترل دقیق دما و جلوگیری از تماس با مواد قابل اشتعال باشد.

مواد اکسیدکننده مانند نیترات‌ یا کلرات‌ و پراکسیدهای آلی که در صنایع رنگ، رزین و مواد شیمیایی مصرف می‌شوند، در این گروه قرار دارند.

نمونه‌های کاربردی:

  • نیترات آمونیوم
  • پراکسیدهای مورد استفاده در کارخانه‌های صنعتی
  • برخی ترکیبات سفیدکننده

بسته‌بندی این مواد باید تحمل فشار داخلی داشته باشد و از تماس با نور مستقیم محافظت شود.

کلاس 6: مواد سمی و عفونی

مواد سمی می‌توانند از طریق بلع، تماس پوستی یا استنشاق باعث آسیب جدی شوند. در کنار این گروه، مواد عفونی نیز قرار می‌گیرند که عامل انتقال بیماری هستند و معمولاً در آزمایشگاه‌ها، بیمارستان‌ها یا صنعت دامپزشکی کاربرد دارند.

نمونه‌های مهم:

  • سموم دفع آفات
  • محلول‌های آزمایشگاهی
  • نمونه‌های بیولوژیکی انسان یا حیوان

در حمل این مواد، جلوگیری از نشت مهم‌ترین اصل می‌باشد و استفاده از ظروف چندلایه، کارتن‌های مخصوص و درج برچسب خطر الزامی است.

کلاس 7: مواد رادیواکتیو

این گروه حساس‌ترین دسته کالای خطرناک محسوب می‌شود. حمل مواد رادیواکتیو تنها با مجوزهای ویژه و توسط اپراتورهای دارای گواهینامه انجام می‌گردد.

موادی مانند:

  • ایزوتوپ‌های پزشکی
  • برخی تجهیزات تصویر‌برداری صنعتی
  • منابع رادیولوژی

در بسته‌بندی‌های سربی یا ظروف محافظت‌شده حمل می‌شوند تا از انتشار تشعشع جلوگیری گردد. مسیر حمل نیز باید تحت نظارت باشد و معمولاً محدودیت‌های بیشتری نسبت به سایر کلاس‌ها دارد.

کلاس 8: مواد خورنده

مواد خورنده قادرند بافت‌های زنده یا سطوح فلزی را تخریب کنند. بسیاری از اسیدها، بازها و محلول‌های صنعتی در این دسته قرار می‌گیرند.

نمونه‌ها:

  • اسید سولفوریک
  • سود کاستیک
  • اسید نیتریک
  • محلول‌های قلیایی مورد استفاده در صنایع فلزی

برای حمل این مواد، از بشکه‌های پلاستیکی مقاوم، تانکرهای مخصوص یا ظروف چندجداره استفاده می‌شود. تماس این مواد با سایر کلاس‌ها خصوصاً کلاس 3 یا 4، بسیار خطرناک است.

کلاس 9: سایر مواد خطرناک

کلاس 9 تنوع زیادی دارد و شامل کالاهایی است که در هیچ‌یک از کلاس‌های قبل قرار نمی‌گیرند اما در زمان حمل می‌توانند خطر ایجاد کنند.

رایج‌ترین مثال‌ها:

  • باتری‌های لیتیوم یون و لیتیوم پلیمر
  • یخ خشک
  • تجهیزات دارای مواد شیمیایی داخلی
  • وسایل الکترونیکی حاوی باتری داخلی

در حمل هوایی، باتری لیتیومی یکی از پرتکرارترین موارد بررسی و رد بار است. دلیل آن نیز خطر بالای آتش‌سوزی در صورت آسیب‌دیدگی یا داغ شدن بیش از حد است.

چه کالاهایی در ایران بیشتر در دسته خطرناک قرار می‌گیرند؟

دسته‌بندی کالای خطرناک در ایران

تنوع صنایع در ایران باعث شده بسیاری از کالاهای صادراتی و وارداتی در یکی از کلاس‌های خطرناک قرار بگیرند. شناخت این کالاها به صادرکنندگان و واردکنندگان کمک می‌کند قبل از شروع فرآیند حمل، مدارک و بسته‌بندی لازم را آماده کنند تا از توقف یا برگشت بار جلوگیری شود.

در میان کالاهای پرتردد، موارد زیر بیشتر مشاهده می‌شود:

1.       باتری‌های لیتیومی:

بیشتر در حوزه قطعات موبایل، لپ‌تاپ، دستگاه‌های الکترونیکی و تجهیزات صنعتی استفاده می‌شود. این باتری‌ها در حمل هوایی حساسیت بسیار بالایی دارند و نیازمند بسته‌بندی UN3480 یا UN3481 هستند.

2.      مواد شیمیایی صنعتی:

سود کاستیک، اسید سولفوریک، حلال‌ها، تینر، الکل‌ها و رزین‌ها بخش بزرگی از واردات صنایع تولیدی را تشکیل می‌دهند. این مواد بخاطر خورندگی یا اشتعال‌پذیری در دسته‌های 3، 8 یا 4 قرار می‌گیرند.

3.    گازهای فشرده و گازهای یخچالی:

گاز R134a، CO2، نیتروژن و گازهای مورد استفاده در سیستم‌های تهویه از جمله مواردی هستند که هم در مسیر واردات کالا و هم در مسیر صادرات حضور دارند.

4.     رنگ‌ها و پوشش‌های صنعتی:

بسیاری از رنگ‌ها پایه حلال دارند و حمل آن‌ها با مقررات IATA Class 3 انجام می‌شود.

5.     مواد آزمایشگاهی و دارویی:

نمونه‌های عفونی، مواد بیولوژیک و برخی محلول‌های شیمیایی مورد مصرف در آزمایشگاه‌ها که در کلاس 6 قرار دارند.

6.     محصولات آرایشی و بهداشتی قابل اشتعال:

اسپری‌، ادکلن‌ و برخی فوم‌های تحت فشار معمولاً در کلاس 2 یا 3 دسته‌بندی می‌شوند.

در همه این گروه‌ها، ارائه صحیح MSDS و تعیین کلاس کالا اولین قدم برای حمل ایمن و بدون ریسک است.

قوانین و استانداردهای بین‌المللی حمل کالای خطرناک

برای جلوگیری از بروز خطر و یکسان‌سازی رویه‌های حمل، مجموعه‌ای از مقررات جهانی توسط سازمان‌های بین‌المللی تدوین شده است. این استانداردها تعیین می‌کنند هر کالا با توجه به نوع خطر، چگونه بسته‌بندی، برچسب‌گذاری، اظهار و حمل شود.

استاندارد IATA DGR برای حمل هوایی

استاندارد IATA DGR معتبرترین و سخت‌گیرانه‌ترین مجموعه مقررات برای حمل هوایی کالای خطرناک است. این دستورالعمل هر سال توسط انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی به‌روزرسانی می‌شود و شامل جزئیات دقیق مربوط به طبقه‌بندی کالا، محدودیت وزن، نوع بسته‌بندی، شرایط دما و نحوه قرارگیری بسته‌ها در هواپیما است. هر محموله پیش از ورود به هواپیما باید توسط اپراتور تایید شود و کوچک‌ترین مغایرت در برچسب‌گذاری یا مدارک می‌تواند منجر به توقف بار شود. دلیل این حساسیت بالا، ریسک‌های سنگینی است که حمل مواد اشتعال‌پذیر یا واکنش‌زا در فشار و ارتفاع ایجاد می‌کنند.

کد IMDG برای حمل دریایی

مقررات IMDG توسط سازمان بین‌المللی دریانوردی تدوین شده و اساس حمل دریایی کالای خطرناک در تمام خطوط کشتیرانی جهان است. این استاندارد مشخص می‌کند کانتینرها چگونه باید جداسازی شوند، هر کلاس کالا در چه شرایط تهویه‌ای حمل گردد و در صورت بروز نشت یا واکنش شیمیایی چه اقداماتی لازم است. حمل‌ونقل دریایی معمولاً حجم بیشتری را پوشش می‌دهد و همین موضوع باعث شده دولت‌ها و خطوط کشتیرانی کنترل سخت‌گیرانه‌ای بر آن داشته باشند. در این مقررات حتی فاصله کانتینرهای دارای مواد ناسازگار نیز تعریف شده تا احتمال بروز واکنش‌های ناخواسته کاهش یابد.

استاندارد ADR برای حمل زمینی اروپا

استاندارد ADR مجموعه قوانین حمل‌ونقل زمینی کالای خطرناک در اروپا است، اما کشورهای بسیاری خارج از اروپا نیز به دلیل دقت بالای آن از این مقررات پیروی می‌کنند. در این استاندارد و در حمل بار زمینی خطرناک، نوع وسیله نقلیه، شرایط نگهداری محموله، تجهیزات ایمنی و حتی صلاحیت راننده مشخص شده است. راننده باید دوره‌های تخصصی حمل مواد خطرناک را گذرانده باشد تا بتواند در شرایط اضطراری واکنش درست نشان دهد، چون احتمال وقوع حادثه در حمل جاده‌ای به‌طور طبیعی بیشتر خواهد بود. لازم است خودروهای حامل این مواد دارای برچسب مشخص، سیستم مهار بار و تجهیزات مقابله با نشت باشند تا مسیر حمل با کمترین ریسک انجام شود.

استانداردهای بسته‌بندی UN

استانداردهای UN مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های فنی درباره بسته‌بندی کالاهای خطرناک هستند. این استانداردها مشخص می‌کنند هر کالا با توجه به نوع خطر، باید در چه نوع ظرف، بشکه یا بسته‌ای قرار گیرد و آن بسته چه آزمایش‌هایی را پشت سر بگذارد تا مجوز حمل دریافت کند. بسته‌بندی‌های UN معمولاً در برابر ضربه، نشت، فشار داخلی و تغییرات دما مقاوم هستند. وجود کد مخصوص روی بسته‌ها نشان می‌دهد محصول با استاندارد جهانی مطابقت دارد و می‌تواند بدون ایجاد خطر در مسیرهای هوایی، دریایی یا زمینی جابه‌جا شود.

استاندارد

حوزه کاربرد

ویژگی‌های کلیدی

IATA DGR

حمل هوایی

سخت‌گیرانه‌ترین مقررات در وزن، بسته‌بندی و لیبل‌گذاری. کنترل دقیق اپراتور قبل از بارگیری و محدودیت بالا برای کلاس‌هایی مانند باتری لیتیومی.

IMDG Code

حمل دریایی

امکان حمل حجم بالا، نیاز به جداسازی کانتینرهای ناسازگار، مقررات مربوط به تهویه و مدیریت نشتی در کشتی.

ADR

حمل زمینی

الزاماتی درباره نوع خودرو، تجهیزات ایمنی، صلاحیت راننده و نحوه چیدمان بار. مناسب مسیرهای داخلی و بین‌کشوری.

UN Packaging Standards

بسته‌بندی استاندارد در همه روش‌های حمل

مشخص‌کننده نوع بسته، مقاومت آن در برابر ضربه، فشار و نشت. وجود کد UN نشان‌دهنده انطباق بسته‌بندی با استاندارد جهانی است.

حمل کالای خطرناک با انواع روش‌های حمل

هر روش حمل ویژگی‌ها، محدودیت‌ها و الزامات خاص خود را دارد. انتخاب روش مناسب معمولاً بر اساس ماهیت کالا، فاصله مسیر، هزینه و سطح ریسک انجام می‌شود.

روش‌های حمل کالای خطرناک

حمل هوایی کالای خطرناک

حمل هوایی سریع‌ترین روش ارسال است اما سخت‌گیرانه‌ترین قوانین را دارد. در این روش:

  • هر بسته باید دارای لیبل استاندارد و بسته‌بندی مقاوم در برابر فشار باشد.
  • بسیاری از کالاها مانند باتری لیتیومی با ظرفیت بالا تنها با شرایط خاص قابل حمل هستند.
  • کنترل مدارک، وزن و نوع بسته‌بندی توسط شرکت هواپیمایی انجام می‌شود.

مزایا:

  • سرعت بالا، کاهش احتمال آسیب ناشی از رطوبت یا فشار محیط.

محدودیت‌ها:

  • محدودیت وزن، محدودیت کلاس‌های خاص، هزینه بیشتر.

حمل دریایی کالای خطرناک

برای کالاهایی با حجم بالا مانند اسیدها، رنگ‌های صنعتی و مواد شیمیایی فله، حمل دریایی بهترین گزینه است.

در این روش:

  • کانتینرهای حاوی مواد ناسازگار باید جدا از هم چیده شوند.
  • کشتی باید تجهیزات اطفای حریق و تهویه ویژه داشته باشد.
  • مدارک IMDG باید همراه بار ارائه گردد.

مزایا:

هزینه کمتر، امکان حمل حجم زیاد.

محدودیت‌ها:

زمان طولانی حمل، حساسیت بیشتر نسبت به نشت.

حمل زمینی کالای خطرناک

در مسیرهای کوتاه‌تر یا حمل داخل کشور، روش زمینی بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. استاندارد ADR در بسیاری از کشورهای همسایه نیز اجرا می‌شود.

در حمل زمینی:

  • راننده ملزم به گذراندن آموزش‌های ویژه است.
  • خودرو باید جعبه کمک‌های اولیه، تجهیزات مقابله با نشتی و برچسب‌گذاری استاندارد داشته باشد.

مزایا:

  • انعطاف‌پذیری بالا، امکان حمل در مسیرهای کوتاه و متوسط.

محدودیت‌ها:

  • ریسک بیشتر در صورت تصادف یا نشت در جاده.

بسته‌بندی و لیبل‌گذاری کالای خطرناک

بسته‌بندی مناسب، اصلی‌ترین عامل ایمنی در حمل کالای خطرناک است. استانداردهای UN تعیین می‌کنند هر کالا با توجه به میزان خطر، باید در چه نوع ظرف یا بسته‌ای قرار گیرد و بسته‌بندی تا چه حد باید مقاوم باشد. بسته‌بندی‌های استاندارد معمولاً در برابر ضربه، نشت، فشار داخلی و تغییرات دما مورد آزمایش قرار گرفته و روی آن‌ها کد مخصوص درج شده است.

در کنار بسته‌بندی، لیبل‌گذاری دقیق نیز اهمیت زیادی دارد. هر بسته باید دارای نماد خطر، شماره کلاس کالا، نوع ماده و اطلاعات تکمیلی باشد تا تیم‌های حمل‌ونقل و بازرسی بتوانند سریع و درست تصمیم‌گیری کنند.

فراموش کردن یک لیبل یا استفاده از بسته‌بندی غیر استاندارد، یکی از رایج‌ترین دلایل برگشت بار و عدم ترخیص کالا در گمرک و انبار خطوط حمل‌ونقل است.

مدارک لازم برای حمل کالای خطرناک

مدارک لازم حمل کالای خطرناک

برای حمل هر نوع کالای خطرناک، مدارک دقیق و کامل الزامی است. مهم‌ترین مدرک، MSDS یا برگه اطلاعات ایمنی ماده می‌باشد که مشخص می‌کند کالا در چه شرایطی خطرناک می‌شود، با چه موادی واکنش دارد و چگونه باید بسته‌بندی گردد.

مدرک مهم دیگر، DGD یا فرم اعلام کالای خطرناک است که صادرکننده باید آن را بر اساس نوع ماده و کلاس خطر تکمیل کند. علاوه بر این، بارنامه، فاکتور تجاری و لیست بسته‌بندی نیز باید با استانداردهای حمل هماهنگ باشند.

در برخی کلاس‌ها، مانند مواد رادیواکتیو، ارائه گواهی‌های سلامت و مجوزهای دولتی نیز ضروری است و بدون آن‌ها بار اجازه خروج یا ورود نخواهد داشت.

هزینه حمل کالای خطرناک چگونه محاسبه می‌شود؟

هزینه نهایی حمل بسته به چند عامل تعیین می‌شود. اولین عامل کلاس کالاست؛ هرچه خطر کالا بیشتر باشد هزینه Handling و هزینه‌های فرودگاهی یا بندری افزایش پیدا می‌کند. نوع بسته‌بندی نیز بر قیمت تأثیر دارد، زیرا بسته‌های UN هزینه بیشتری نسبت به بسته‌های معمولی دارند.

عامل دیگر روش حمل است. حمل هوایی سریع‌تر اما گران‌تر بوده، در حالی که حمل دریایی مقرون به صرفه‌تر اما زمان‌بر می‌باشد. مقصد، فاصله مسیر و محدودیت‌های قانونی نیز در هزینه نهایی نقش دارند. در بسیاری از موارد هزینه حمل کالای خطرناک بیش از حمل کالای معمولی است، زیرا شرکت حمل مسئولیت بالاتری بر عهده دارد و باید شرایط کنترل‌شده فراهم کند.

مراحل حمل کالای خطرناک

مراحل حمل کالای خطرناک

فرآیند حمل کالای خطرناک باید به‌صورت کاملاً مرحله‌به‌مرحله انجام شود تا ریسک‌ها کنترل شوند و بار بدون توقف به مقصد برسد. مراحل کلی به شکل زیر است:

1.       دریافت اطلاعات کامل کالا از صاحب بار

در این مرحله مشخصات ماده، ترکیب شیمیایی، نوع بسته‌بندی اولیه و مقصد حمل بررسی می‌شود. این اطلاعات مبنای تمام مراحل بعدی است.

2.      مطالعه و تحلیل MSDS برای تعیین کلاس خطر

با بررسی MSDS، میزان اشتعال‌پذیری، خورندگی، سمیت یا واکنش‌پذیری ماده مشخص می‌شود و کلاس دقیق کالا انتخاب می‌گردد.

3.    انتخاب بسته‌بندی مناسب مطابق استاندارد UN

هر کلاس بسته‌بندی مخصوص خود را دارد. پس از تعیین خطر ماده، نوع ظرف، درپوش، جعبه و لایه‌های محافظ انتخاب می‌شود.

4.     لیبل‌گذاری دقیق و درج نشانه‌های خطر

بسته‌ها باید دارای برچسب کلاس خطر، شماره UN، اطلاعات فرستنده و گیرنده و نمادهای هشدار باشند تا کارکنان حمل‌ونقل بتوانند به‌سرعت تشخیص دهند با چه ماده‌ای سروکار دارند.

5.     تهیه مدارک حمل مانند DGD، بارنامه و لیست بسته‌بندی

مهم‌ترین سند در این مرحله، فرم اعلام کالای خطرناک یا DGD است که باید بدون خطا تکمیل و به شرکت حمل ارائه شود.

6.     بازرسی و تأیید نهایی توسط اپراتور یا شرکت حمل

قبل از حمل، اپراتور هوایی، خط کشتیرانی یا شرکت حمل زمینی؛ بسته‌بندی، لیبل‌ها و مدارک را کنترل می‌کند. کوچک‌ترین مغایرت ممکن است باعث توقف بار شود.

7.     رزرو حمل و برنامه‌ریزی مسیر مناسب

بر اساس نوع کالا، روش حمل مشخص می‌شود. برخی کلاس‌ها تنها در مسیرهای خاص و با محدودیت زمانی قابل حمل هستند.

8.     بارگیری و انتقال محموله به بخش حمل‌ونقل

در این مرحله بسته‌ها با رعایت فاصله، ایمنی و شرایط استاندارد داخل وسیله حمل قرار می‌گیرند.

9.     کنترل‌های میانی و مدیریت شرایط دما یا فشار در صورت نیاز

برای برخی کالاها مانند نمونه‌های بیولوژیک یا مواد حساس دمایی، کنترل شرایط محیط الزامی است.

10.    تحویل محموله در مقصد و انجام تشریفات گمرکی

پس از رسیدن بار، مدارک مجدداً بررسی می‌گردد و پس از ترخیص کالا از گمرک، محموله در محیط کنترل‌شده و به گیرنده تحویل داده می‌شود.

ریسک‌های حمل کالای خطرناک و راه‌های کاهش آن

حمل کالاهای خطرناک همواره با ریسک‌هایی مانند نشت، آتش‌سوزی، واکنش شیمیایی، آلودگی زیست‌محیطی یا خسارت به بارهای مجاور همراه است. برای کاهش این ریسک‌ها، سه اصل مهم باید رعایت شود:

  • انتخاب بسته‌بندی استاندارد
  • ارائه مدارک صحیح
  • انخاب روش حمل مناسب

به‌کارگیری نیروهای آموزش‌دیده، رعایت دستورالعمل‌های اضطراری و بررسی دوره‌ای وضعیت بار نیز نقش مهمی در کاهش ریسک دارد. هر مرحله از حمل باید تحت نظارت باشد تا احتمال بروز حادثه به حداقل برسد.

نقش بیمه در حمل کالای خطرناک

بیمه یکی از مهم‌ترین اجزای حمل کالای خطرناک است. حتی اگر تمام استانداردها رعایت شود، امکان وقوع حادثه به‌طور کامل از بین نمی‌رود. بیمه‌نامه مناسب خسارت‌های احتمالی ناشی از نشت، آتش‌سوزی، خسارت به محیط زیست یا آسیب به اموال را پوشش می‌دهد.

چون ارزش بسیاری از مواد شیمیایی یا کالاهای صنعتی بالاست، عدم بیمه می‌تواند ریسک‌های مالی سنگینی ایجاد کند. شرکت‌های حمل معتبر معمولاً پیش از حمل، نوع بیمه مورد نیاز را به صاحب کالا اطلاع می‌دهند تا حمل بدون دغدغه انجام شود.

نقش بیمه در حمل کالای خطرناک

اهمیت انتخاب شرکت معتبر برای حمل کالای خطرناک

حمل کالای خطرناک مجموعه‌ای از مراحل دقیق، استانداردهای بین‌المللی و الزامات ایمنی است که رعایت نکردن هر بخش آن می‌تواند باعث توقف محموله، جریمه، خسارت مالی یا حتی حادثه شود. آشنایی با کلاس‌های خطر، بسته‌بندی مطابق استاندارد UN، تهیه مدارک کامل و انتخاب مسیر حمل مناسب، تنها زمانی نتیجه مطمئن دارد که توسط تیمی متخصص و آشنا با مقررات IATA، IMDG و ADR اجرا شود.

در عمل، بسیاری از مشکلات حمل کالای خطرناک زمانی ایجاد می‌شود که صاحب کالا بدون مشورت با یک شرکت متخصص وارد پروسه حمل می‌شود. اختلاف‌های کوچک در MSDS، انتخاب نادرست کلاس کالا، بسته‌بندی غیراستاندارد یا عدم هماهنگی با اپراتور حمل، از رایج‌ترین عواملی هستند که باعث برگشت محموله یا تأخیرهای طولانی می‌شوند.

در این راستا، انتخاب یک شرکت معتبر و متخصص در حمل کالای خطرناک، مهم‌ترین تصمیم در کل فرآیند حمل است. تجربه، آشنایی با مقررات و توانایی ارائه راه‌حل در شرایط پیچیده، کیفیت حمل و امنیت بار را تضمین می‌کند. باراد هوا دریا به عنوان نماینده GAS و بهره‌مند از افراد باتجربه، دسترسی گسترده به مسیرهای حمل هوایی، دریایی و ترکیبی  و تجربه عملی در مدیریت انواع کلاس‌های خطر، می‌تواند فرآیند حمل را برای شما ساده، سریع و بدون ریسک کند.

برای دریافت اطلاعات بیشنر، بررسی مدارک و انتخاب بهترین روش حمل، با ما تماس بگیرید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *